Bệnh da liễu sạm da, rám má

Sắc tố melanin được sản xuất quá nhiều hoặc phân bố không đều trên da, sẽ gây thành chứng sạm da.

Bình thường ở lớp đáy (lớp sâu nhất của thượng bì) có những tế bào chuyên sản xuất sắc tố da gọi là tế bào melanin, làm cho da có màu đặc biệt: trắng, vàng hung hoặc đen, tùy từng người, từng dân tộc. Sắc tố melanin (còn gọi là hắc tố) rất cần thiết cho da, nhất là trong chức năng bảo vệ chống lại tác hại của bức xạ mặt trời, đặc biệt là tia cực tím.

Trường hợp bệnh lý, ở người da trắng hoặc da vàng nếu vì nguyên nhân nào đó, sắc tố melanin được sản xuất quá nhiều hoặc phân bố không đều trên da, sẽ gây thành chứng sạm da (danh từ y học gọi là melanodermie).

Dấu hiệu nhận biết sạm da, rám má

Có hai loại sạm da:

Sạm da lan tỏa, rải rác nhiều nơi hoặc toàn thân đậm hoặc nhạt, có khi sạm cả ở niêm mạc miệng, sinh dục, kèm theo nhiều dấu hiệu toàn thân khác. Loại sạm da này có liên quan tới yếu tố nội tạng, nội tiết, thần kinh nhất là rối loan chức năng gan thận, tuyến yên. Một điều đặc biệt là loại sạm da này hoàn toàn không qua giai đoạn đỏ, ngứa. Muốn chẩn đoán chính xác bệnh này cần được thầy thuốc chuyên khoa, nhất là nội khoa khám xét toàn diện, nhiều khi phải dựa vào một số xét nghiệm đặc biệt là sinh hóa, miễn dịch. Bệnh nhân không nên vội vàng nghĩ ngay đến những bệnh lớn lao như ung thư, lao… sinh ra bi quan lo lắng, “vái bốn phương” không thích hợp chỉ gây thêm tác hại, tốn kém.

Sạm da khu trú ở từng vùng, nổi thành đám màu nâu sẫm, hoặc đen ngả tím, kèm theo cảm giác ngứa râm ran. Rõ nhất ở vùng da mỏng, ở phần da hở, chỗ hay đọng mồ hôi: má, trán, thái dương, quanh hốc mắt, mặt trong các chi, bụng dưới, quanh thắt lưng. Ở vùng căng tay, đùi, có thể có những sẩn mủ, hạt đen bám vào lỗ chân lông (gọi là nụ dầu). Loại này thuộc nhóm bệnh nghề nghiệp.

Sạm da khu trú ở mặt (còn gọi là rám má) thành vết sẫm màu ở hai má, theo hình cánh bướm, có khi cả ở trán, thái dương, mép. Ngứa ít hoặc nhiều, có trường hợp qua một giai đoạn hơi đỏ.

Nguyên nhân gây bệnh sạm da, rám má

Chủ yếu do nguyên nhân ngoại giới, tác dụng kích thích hoặc gây dị ứng của hóa chất, kết hợp tình trạng cảm ứng với ánh sáng của cơ địa bệnh nhân. Bệnh này thường gặp ở công nhân cơ khí, sửa chữa ô tô… tiếp xúc dầu mỡ, xăng dầu, hoặc ở công nhân hầm mỏ tiếp xúc than đá, công nhân giao thông tiếp xúc với nhựa đường, làm việc nhiều dưới nắng. Có thể hiểu là một bệnh ngoài da nghề.

Trong sinh hoạt hàng ngày cũng có trường hợp viêm da tiếp xúc sau đó để lại sẫm màu (ví dụ viêm da dị ứng do tai nghe điện thoại, để lại vết sẫm màu quanh vành tai, viêm da tiếp xúc qua dây đeo đồng hồ mạ kền để lại vết sạm da quanh cổ tay…). Loại sạm da này cũng còn có thể gặp trong trường hợp bôi thuốc không thích hợp ở vùng da mỏng như da mặt, da bụng, phía trong đùi, cẳng tay, thông thường nhất là do các thuốc như ASA, BSI, mỡ crisofanic…

Điều tra tiền sử, phần lớn bệnh nhân đã dùng nhiều loại kem và sữa rửa mặt, (kem sâm, UB, Fa, Topgel, Biore…) có những loại mỹ phẩm rất tốt đắt tiền nhưng đối với người có cơ địa dị ứng (không hợp) vẫn có thể bị viêm da dị ứng sau thành nhiễm sắc, sạm da. Nhất là ở nước ta, với khí hậu nhiệt đới, nhiều nắng, các kem phấn có mùi thơm rất dễ gây cảm ứng với ánh sang (cảm quang) gây viêm da nhiễm sắc.

Chẩn đoán bệnh sạm da, rám má

Muốn chẩn đoán loại này cần điều tra kỹ về tiền sử tiếp xúc hóa chất trong sinh hoạt, nghề nghiệp. Khi cần phải làm một số xét nghiệm về da (test) để tìm ra chất gây dị ứng.

Điều trị bệnh sạm da, rám má

Muốn điều trị kết quả chủ yếu phải ngừng hoàn toàn tiếp xúc với chất đã gây bệnh  như thay đổi nghề nghiệp, thay đồ dùng.

Dùng các loại thuốc chữ sạm theo chỉ dần của bác sỹ chuyên khoa.

Bôi kem chống nắng bảo vệ da.

Phòng bệnh sạm da, rám má

Không nên lạm dụng kem phấn, không nên tùy tiện nay bôi loại này, mai bôi loại khác như chúng tôi đã gặp ở nhóm bệnh nhân rám má.

Không nên dùng nhiều xà phòng, chanh, phèn chua, nước muối… ở da mặt, dễ tăng cảm ứng với ánh sáng, làm sạm da.

Không nên đến những cơ sở không đáng tin cậy (thậm chí cả ở cửa hàng làm đầu). Để “lột da” mất khá nhiều tiền mà sau đó hai má thêm đen sạm.

Benh.vn (CNTTCBTG - BV Bạch Mai)

adv-content
Các bài viết liên quan