Xét nghiệm sinh hóa Antithrombin III trong máu

Antithrombin III là một globulin miễn dịch tự nhiên được tổng hợp tại gan. Protein này là một đồng yếu tố có trong huyết tương cần thiết cho tác động của heparin.

Trong quá trình cầm máu, thrombin kích hoạt sự hình thành fibrin từ fibrinogen. Sau đó fibrin hình thành một cục đông ổn định ở vị trí tổn thương.

Antithrombin III, protein C và protein S là 3 chất ức chế sinh lý tự nhiên đối với quá trình đông máu.

Antithrombin III là một globulin miễn dịch tự nhiên được tổng hợp tại gan. Protein này là một đồng yếu tố (cofactor) có trong huyết tương cần thiết cho tác động của heparin. Nó có vai trò làm bất hoạt thrombin và một số yếu tố đông máu khác, vì vậy, ức chế quá trình đông máu. Protein C làm bất  hoạt  yếu  tố Va (proaccelerin) và yếu  tố VIIIa (yếu tố chống bệnh ưa chảy máu A). Protein S làm tăng thêm hoạt tính của protein C, vì vậy nó có vai trò như một đồng yếu tố của protein C đã được hoạt hóa (Hình 1).

Tình trạng cân bằng  thích hợp giữa thrombin và antithrombin III cho phép cơ thể bảo đảm quá trình cầm máu bình thường. Nếu cân bằng này bị rối  loạn, nhiều vấn đề có  thể  nẩy sinh (Vd: khi có tình trạng thiếu hụt antithrombin III bẩm sinh, quá trình cầm  máu sẽ không  được ức chế  thỏa đáng, gây ra tình trạng tăng đông do đó có nguy cơ  gây  huyết  khối  mạch (thrombosis).

Sơ đồ quá trình đông máu

Chỉ định xét nghiệm

Để phát hiện các khiếm khuyết bẩm sinh gây hội chứng tăng  đông (thrombophilic syndrome) là nguyên nhân gây tình trạng huyết khối tĩnh mạch sâu hay nông và tình trạng tắc mạch phổi.

Để có thêm thông tin giúp xác định tiên lượng tình trạng đông máu rải tác trong lòng mạch do nồng độ AT-III bị giảm đi rõ rệt ở các trường hợp bị đông máu rải rác trong lòng mạch nặng.

Cách lấy bệnh phẩm

Xét nghiệm được thực hiện trên huyết tương. Không nhất thiết yêu cầu BN cần phải nhịn ăn trước khi lấy máu làm XN.

ống chứa chất chống đông citrat 3,8% (1 thể tích citrat cho 9 thể tích máu).

Sau khi lấy máu, đặt bệnh phẩm vào đá lạnh và vận chuyển ngay tới phòng XN.

Khi xét nghiệm nhất thiết phải tuân thủ:

1. Lấy đủ thể tích máu vào ống nghiệm để đảm bảo tỷ lệ máu/ chất chống đông (lấy không đủ thể tích máu có thể gây thừa chất chống đông và làm sai lệch kết quả).

2. Lắc ống nghiệm nhiều lần một cách thận trọng để trộn citrat với máu (nếu không, sẽ tạo cục máu đông và không thể tiến hành xét nghiệm được).

Giá trị bình thường

- Theo phần trăm của giá trị bình thường:

Trẻ đẻ non: 26 - 61%.

Trẻ đẻ đúng tháng: 44 - 76%.

Sau 6 tháng tuổi: 80 - 120%.

- Theo mg/L: 220 - 390 mg/L.

Tăng nồng độ antthrombin III

Nguyên nhân chính thường gặp là: Thiếu hụt vitamin K.

Giảm nồng độ antithrombin III

Các nguyên nhân chính thường gặp là:

- Xơ gan.

- Thiếu hụt antithrombin III bẩm sinh.

- Huyết khối tĩnh mạch sâu.

- Đông máu rải rác trong lòng mạch.

- Tình trạng tăng đông.

- Có thai những tháng cuối/giai đoạn ngay sau sinh.

- Ghép gan.

- Suy dinh dưỡng.

- Hội chứng thận hư.

- Giai đoạn sau mổ.

- Tắc mạch phổi.

- Nhiễm trùng huyết.

Các yếu tố góp phần làm thay đổi kết quả xét nghiệm

- Mẫu bệnh phẩm bị vỡ hồng cầu và khi có tình trạng tăng lipid máu có thể làm thay đổi kết quả xét nghiệm.

- Hình thành cục đông trong bệnh phẩm, lấy không đủ thể tích máu xét nghiệm, tăng lipid máu nặng, tình trạng hoàng đảm (vàng da) có thể làm thay đổi kết quả xét nghiệm.

- Các thuốc có thể làm tăng nồng độ AT-III là: Các steroid làm tăng chuyển hóa, androgen, thuốc ngừa thai uống có chứa progesteron, warfarin.

- Các thuốc có thể làm giảm nồng độ AT-III là: Thuốc ngừa thai có chứa estrogen, thuốc tiêu fibrin, heparin, L - asparaginase.

- Antithrombin  không  bị  tác  động  khi  có thiếu  hụt vitamin K hoặc khi dùng thuốc kháng vitamin K.

- Kết quả xét nghiệm antithrombin III bị tác động khi bệnh nhân dùng thuốc ức chế thrombin như hirudin, argatroban và các thuốc chống thrombin thế hệ mới hơn.

Lợi ích của xét nghiệm định lượng antithronbin III máu

Xét nghiệm hữu ích để đánh giá mức độ nặng của tình trạng đông máu rải rác trong lòng mạch. AT III giảm song hành với mức độ gia tăng nặng của hội chứng.

Để phát hiện các khiếm khuyết bẩm sinh (hiếm gặp) là nguyên nhân gây ra các huyết khối tĩnh mạch sâu và tình trạng tắc mạch phổi: BN bị thiếu hụt bẩm sinh antithrombin III có hàm lượng protein này < 50% giá trị bình thường.

Để đánh giá mức độ nặng của một bệnh lý gan: Do được gan tổng hợp, nồng độ antithrombin III sẽ giảm xuống trong trường hợp suy gan mạn.

Để theo dõi BN bị bệnh lơ xê mi được điều trị bằng L-asparaginase.

Nồng độ antithrombin III cũng bị giảm (khoảng 10%) trong thời gian dùng hormon thay thế (estroprogestative), BN đang được điều trị bằng heparin và BN có hội chứng thận hư.

Các hướng dẫn thực hành lâm sàng dựa trên y học bằng chứng

Không khuyến cáo điều trị hormon thay thế cho các phụ nữ không có tiền sử bị huyết  khối tắc mạch nguồn gốc  tĩnh  mạch (venous  thromboembolism), song có tình trạng  thiếu  hụt antithrombin bẩm sinh được phát hiện qua XN sàng lọc.

Các cảnh báo lâm sàng ở người lớn, nồng độ antithrombin III từ 50 - 70% cho thấy bệnh nhân bắt đầu có nguy cơ bị huyết khối ở mức độ vừa, nồng độ < 50% gợi ý có nguy cơ bị huyết khối rõ rệt.

adv-content